Journal of Islamic Mysticism

fa کیومرث فرهمند، در خوانش شیخ اشراق Kayumars the Farah-mand in the Illuminationist Reading of Shaykh al-Ishrāq عرفان عرفان پژوهشي Research پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه کیومرث در تبارنامۀ معنوی شیخ اشراق و پاسخ به چراییِ سرسلسلگی او در میان عرفای خسروانی انجام شده است. پرسش اصلی نوشتار آن است که بر اساس کدام مؤلفه‌های مندرج در متون کهن و تاریخ‌نگاری‌های اسلامی، سهروردی کیومرث را با لقب «مالک‌الطّین» به عنوان سرآغاز حکمت خسروانی معرفی کرده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای با رویکردی تطبیقی است. بدین منظور، شخصیت کیومرث در سه حوزۀ اوستا و متون پهلوی، تاریخ‌نگاری‌های دورۀ اسلامی و آثار سهروردی بررسی و تحلیل شده است.  یافته‌ها نشان می‌دهد که اوصاف مینوی وی چون زرثوشتروتوم بودن، آفریده شدنش بر صورت هرمزد، اهلو بودن و نخستین پذیرندۀ وخش در متون کهن، و در رأس آن برخورداری از خرّۀ کیانی، زمینه‌ساز تأویل اشراقی از کیومرث به مثابۀ «انسان کامل» گشته است. سهروردی با گزینش لقب «مالک‌الطّین»، او را صاحب مقام «نور طامس» و «فناء فی الله» معرفی می‌کند که در نظام نوری شیخ اشراق، مرتبۀ نهایی سلوک است که سالک را به «موت اصغر» و محو هویت فردی در ذات حق می‌رساند.  بدین ترتیب، کیومرث از منظر شیخ اشراق، در رأس حکمت خسروانی جای می‌گیرد و عارفانی چون بایزید، حلاج، قصاب و خرقانی، وارثان این سنت معنوی شمرده می‌شوند. نوآوری پژوهش در پیوند نظام‌مند میان سه حوزۀ اسطوره، تاریخ و حکمت اشراق برای تبیین چگونگی تطور و تأویل شخصیت کیومرث در تبارنامۀ سهروردی است.   The present study aims to elucidate Kayumars's position in Shaykh al-Ishrāq's spiritual genealogy and to answer the question of why he is considered the originator of the Khusrawānī mystics. The main question of this article is: based on which components found in ancient texts and Islamic historiographies did Suhrawardī introduce Kayumars, with the epithet "Mālik al-Ṭīn" (King of Clay), as the originator of Khusrawānian theosophy? The research method is descriptive-analytical, based on library studies with a comparative approach. For this purpose, Kayumars's character has been examined and analyzed in three domains: the Avesta and Pahlavi texts, Islamic-era historiographies, and Suhrawardī's works. The findings indicate that attributes such as being shadowless, connection with the sun, possession of sacred intellect (khirad-i qudsī), and life-giving death in ancient texts, and above all, possessing Kayanian Glory (khwarrah), laid the groundwork for the Illuminationist interpretation of Kayumars as the "Perfect Human" (insān-i kāmil). By selecting the epithet "Mālik al-Ṭīn" from Islamic sources, Suhrawardī introduces him as possessing the station of "Nūr al-Ṭāmis" (the Eclipsing Light) and "Fanā' fī Allāh" (annihilation in God), which in the Illuminationist master's noetic system represents the ultimate stage of spiritual journey, leading the seeker to "minor death" (mawt aṣghar) and the effacement of individual identity in the Divine Essence. The correspondence of this station with Kayumars's death in myth—which results in the emergence of the human race—demonstrates the interpretability (ta'wīl-pazīrī) of this character within the framework of Illuminationist thought. Thus, from Shaykh al-Ishrāq's perspective, Kayumars stands at the apex of Khusrawānian theosophy, and mystics such as Bāyazīd, Ḥallāj, and Kharraqānī are considered the inheritors of this spiritual tradition. The innovation of this research lies in the systematic connection among the three domains of myth, history, and Illuminationist theosophy to explain the transformation and interpretation of Kayumars's character in Suhrawardī's genealogy.   کیومرث، شیخ اشراق، فرّۀ کیانی، نور طامس، حکمت خسروانی Kayumars, Shaykh al-Ishrāq (Suhrawardī), Kayanian Glory (Khwarrah), Nūr al-Ṭāmis (Eclipsing Light), Mālik al-Ṭīn (King of Clay), Khusrawānian Wisdom 0 0 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-1805-1&slc_lang=fa&sid=1 zahra zare زهرا زارع z.zare.62@gmail.com 10031947532846005489 0009-0008-7201-5646 Yes Research Institute of Cultural Heritage and Tourism پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری