Journal of Islamic Mysticism

fa تبیین عرفانی «راهنمای نورانی» در تجربه‌های نزدیک به مرگ Mystical Interpretation of the “Luminous Guide” in Near-Death Experiences عرفان عرفان پژوهشي Research تجربه‌های نزدیک به مرگ (NDE)، پدیده‌هایی فراگیر و گزارش‌شده از سوی هزاران نفر در سراسر جهان‌اند که طی آن‌ها افراد، در لحظات بحران شدید جسمانی یا وقوع مرگ بالینی، به تجربه‌های خاصی از آگاهی، نور، خروج از بدن و ملاقات با موجودات نورانی و روحانی دست یافته‌اند. در میان این مولفه ها، ملاقات با موجودی نورانی که سراسر محبت، شناخت و آرامش است، جایگاه ویژه ای دارد. این موجود که در توصیفات با عنوان‌هایی چون «راهنمای نورانی»، «فرشته» یا «حضور آگاه» نامیده می‌شود و نقش هدایت‌کننده، آموزگار و واسطه بازگشت به زندگی را ایفا می‌کند. از سوی دیگر، عرفان اسلامی نیز از مفاهیمی سخن می‌گوید که با این تجربه هم‌افق‌اند: پیر طریقت، خضر نبی، شیخ‌الغیب و منِ ملکوتی، همگی چهره‌هایی از یک راهنمای روحانی‌اند که سالک را در مراحل سیر و سلوک هدایت و حمایت می‌کنند. این پژوهش از نوع بنیادی، با رویکرد کیفی و روش گردآوری داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای انجام شده است و تلاش دارد با بهره‌گیری از  مفاهیم عرفانی، ابعاد و کارکردهای راهنمای نورانی در گزارش‌های NDE را تبیین کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که عرفان اسلامی ظرفیت بالایی برای توسعه فهم ساحت‌های معنوی این راهنما دارد، بی‌آن‌که بر همسانی کامل او با راهنمایان عرفانی تأکید کند. تفاوت بنیادین این است که رویارویی با راهنما در عرفان نتیجه سلوک آگاهانه و مختص اهل معرفت و اولیای الهی است، حال آن‌که در تجربه نزدیک به مرگ این مواجهه ناگهانی، در شرایط بحرانی و برای هر فرد فارغ از پیشینه و باور مذهبی ممکن می‌شود.   Near-death experiences (NDEs) are widespread phenomena reported by thousands of individuals across the world, in which people, during moments of severe physical crisis or clinical death, undergo exceptional states of consciousness involving visions of light, out-of-body experiences, and encounters with luminous or spiritual beings. Among these elements, the encounter with a radiant being characterized by unconditional love, awareness, and tranquility occupies a central place. This entity, often described as a “Luminous Guide,” “Angel,” or “Conscious Presence,” assumes the roles of guide, teacher, and intermediary in the individual’s return to life. Similarly, Islamic mysticism (ʿIrfān) introduces parallel concepts such as the pir of the path, Khiḍr the Prophet, the Hidden Sheikh, and the celestial self—all representations of a spiritual guide who directs and supports the seeker through the stages of the spiritual journey. This fundamental research, employing a qualitative approach and library-based data collection, seeks to elucidate the nature and functions of the Luminous Guide in NDE narratives through the lens of mystical concepts. The study demonstrates that Islamic mysticism offers profound interpretive potential for understanding the spiritual dimensions of this guide without claiming their complete equivalence. The key distinction lies in the fact that, in Islamic mysticism, the encounter with the guide is the fruit of conscious spiritual discipline reserved for saints and initiates, whereas in NDEs, the meeting occurs suddenly, under critical circumstances, and is accessible to all individuals regardless of prior spiritual training or religious belief. تجربه نزدیک به مرگ، موجود نورانی، راهنمای معنوی، شیخ‌الغیب، خضر Near-death experience, luminous being, spiritual guide, Hidden Sheikh, Khiḍr 0 0 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-1698-1&slc_lang=fa&sid=1 Sama Masoumizadeh سما معصومی زاده sama.masoumizadeh@yahoo.com 10031947532846005465 0009-0003-8473-3825 Yes Islamic Mysticism and Imam Khomeini’s Thought عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی(ره) Mohammad Roodgar محمد رودگر roodgar@gmail.com 10031947532846005466 10031947532846005466 No Islamic Mysticism and Imam Khomeini’s Thought عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی(ره) Hasan Mehdipour حسن مهدی پور logos_57@hotmail.com 10031947532846005467 0009-0002-1293-3839 No Islamic Mysticism and Imam Khomeini’s Thought عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی(ره)