Journal of Islamic Mysticism

fa تحلیل استعاره مفهومی جاندارانگاری نفس در مثنوی معنوی The Conceptual Metaphor of the Nafs as a Living Being in Rumi’s Masnavi مثنوی پژوهی مثنوی پژوهی پژوهشي Research استعاره هستی‌شناختی یکی از گونه‌های استعاره مفهومی و به ‌معنای شیوه نگاه به رخدادها، پدیده‌ها و انگاره‌ها در قالب یک موجود یا جسم است. ذهن وقاد و خیال‌پرداز مولانا در مثنوی برای عینی‌سازی، بسیاری از مفاهیم ذهنی و پدیده‌های مادّی را به کمک می‌گیرد و با نگاهی استعاری میان آن‌ها ارتباط برقرار می‌کند. مفهوم‌سازی و تصویرپردازی مولانا از نفس امّاره یکی از آن‌هاست. این پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی، استعاره مفهومی جاندارانگاری نفس امّاره را در مثنوی واکاویده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مولانا در مثنوی با گذر از توصیفات متعارف عرفانی، به خلق نظریه‌ای استعاری-روانشناختی برای نفس امّاره دست زند. در این نظریه، انسان‌انگاری نفس، آن را به موجودی شناخت‌پذیر و قابل دیالوگ تبدیل می‌کند تا مخاطب بتواند مکانیسم‌های فریب «من پایین» را درک نماید، درحالی‌که حیوان‌انگاری آن، با بهره‌گیری از طرحواره‌های تصویریِ مانع و سد، بر جنبه‌های غریزی و اسارت‌بار نهاد نخستین بشری تأکید می‌ورزد. این دوگانه‌پردازی استعاری که ریشه در روایات دینی و کهن الگوی «سایه» دارد، صرفاً بازتابی از سنّت صوفیه نیست؛ بلکه نوآوری مولانا در «تجسم‌بخشی شناختی» به مسئلۀ اخلاقی است. هدف غایی این منظومۀ استعاری یکپارچه نه توصیف، بلکه توانمندسازی سالک برای مهار فعّال نفس از طریق عینیت‌بخشی به تقابل تکانه‌های مهارنشده با عقل عملی، و تبدیل سلوک به فرآیندی ملموس و مدیریت‌پذیر است. Ontological metaphor is a major type of conceptual metaphor through which events, phenomena, and abstract concepts are understood in terms of entities or objects. In the Masnavi, Rumi makes extensive use of metaphorical language to render abstract concepts concrete and intelligible, and his conceptualization of the nafs al-ammāra (the commanding/self-indulgent soul) is a prominent example of this practice. The present study adopts a descriptive-analytical approach to examine the conceptual metaphor of construing the nafs as a living being in the Masnavi. The findings indicate that Rumi moves beyond conventional mystical descriptions and develops a metaphorical-psychological conceptualization of the nafs. The personification of the nafs transforms it into an intelligible and dialogical entity, enabling the reader to recognize the mechanisms through which the lower self deceives and controls the human subject. Its animalization, by contrast, draws upon image schemas of obstruction, force, predation, and confinement to emphasize the instinctual and enslaving dimensions of the human primal self. This dual metaphorical representation is rooted in earlier religious and mystical traditions as well as in the cultural archetype of the “shadow,” yet it also reflects Rumi’s distinctive innovation in providing a cognitive embodiment of an ethical problem. The integrated metaphorical system ultimately serves not merely a descriptive function but a pedagogical and ethical one: it enables the spiritual wayfarer to conceptualize the struggle between uncontrolled impulses and practical reason and to transform the process of spiritual discipline into a more tangible and manageable form. استعاره هستی‌شناختی, جاندارانگاری, نفس, مثنوی معنوی, فلسفه اخلاق, کنترل تکانه, عرفان تطبیقی. Ontological Metaphor, Personification, Animalization, Nafs, Masnavi, Moral Philosophy, Impulse Control, Comparative Mysticism. 204 226 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-1813-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Jamshidbolouki فاطمه جمشیدبلوکی jamshidi.5965@gmail.com 10031947532846005613 0009-0000-1748-0416 Yes University of Mazandaran دانشگاه مازندران Masoud Rouhani مسعود روحانی M.rouhani@umz.ac.ir 10031947532846005614 0009-0000-1748-0416 No University of Mazandaran دانشگاه مازندران Hossein Hasanpour Alashti حسین حسن‌پور آلاشتی h.hasanpour@umz.ac.ir 10031947532846005615 0009-0000-1748-0416 No University of Mazandaran دانشگاه مازندران Ali-Akbar Bagheri Khalili علی‌اکبر باقری خلیلی aabagheri@umz.ac.ir 10031947532846005616 0009-0000-1748-0416 No University of Mazandaran دانشگاه مازندران