fa تحلیل «گفتمان صبر» و «گفتمان اعتراض» در ابیات تقدیرگرایانه حافظ عرفان عرفان پژوهشي Research <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">حافظ در ابیات تقدیرگرایانه از یک سو مخاطب خود را به صبر و تسلیم در برابر تقدیر فرا می</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">خواند؛ اما از سوی دیگر در همین گونه ابیات لحنی منتقدانه به خود می</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">گیرد و در برابر اتوریته</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">های اجتماعی و سیاسی عصر خود اعتراض</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">های حماسی می</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">کند. پژوهش حاضر با بهره</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">گیری از روش تحلیل گفتمان در صدد تبیین این دو رویکرد ناسازنما در پارادایم فکری حافظ است. بررسی</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">ها نشان داد که حافظ در پس صورت متن، و فراتر از عبارات ظاهری شعرش که از صبر و تسلیم در برابر تقدیر سخن می</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">گوید، در صدد برساختن گفتمانی انتقادی از طریق بهره</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">برداری از زبان عارفانه و رندانه، برای ایجاد تغییر در ساختارهای کلان اجتماعی و مبارزه با نهادهای قدرت و ایدئولوژی</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">های</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> وابسته به آنهاست. وی در روکشی از فاتالیزم (</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Fatalism</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">)، هدفی فراتر از اشاعه تقدیرگرایی را در شعر خود دنبال می</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">کند و می</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">کوشد با بازتولید معنایی جدید از صبر و تسلیم و مضامین تقدیرگرایانه، هژمونی گفتمان</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">های شریعت</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">مدار را در عصر خود در هم شکند.</span></span> <span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">In his fatalistic verses, Hafez simultaneously invites his audience to patience and submission in the face of destiny while adopting a critical tone and mounting epic protests against the social and political authorities of his era. This study, employing discourse analysis methodology, seeks to elucidate these two seemingly incompatible approaches within Hafez&#39;s intellectual paradigm. The investigation reveals that beneath the textual surface and beyond the apparent expressions of his poetry that speak of patience and submission to fate, Hafez endeavors to construct a critical discourse through the utilization of mystical and libertine language aimed at effecting change in macro-social structures and combating power institutions and their associated ideologies. Under the veneer of fatalism, he pursues objectives transcending the mere propagation of predestination in his poetry, striving to dismantle the hegemony of Sharia-oriented discourses in his epoch through the reproduction of new semantic interpretations of patience, submission, and fatalistic themes.</span></span> صبر, اعتراض, حافظ, تحلیل گفتمان, عرفان. Patience, Protest, Hafez, Discourse analysis, Mysticism. 143 164 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-760-2&slc_lang=fa&sid=1 Azar Nazari آذر نظری nazari.tehran@gmail.com 10031947532846005275 0009-0002-8184-6704 No Islamic Azad University of Takestan دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان Hatef Siahkoohian هاتف سیاه‌کوهیان siyahkoohiyan@iau.ac.ir 10031947532846005276 10031947532846005276 Yes Islamic Azad University of Takestan دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان Mohsen Aliakbari محسن علی اکبری mohsenaliakbari@yahoo.com 10031947532846005277 10031947532846005277 No Islamic Azad University of Takestan دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان Hossein Qadami حسین قدمی d.ghadami91@gmail.com 10031947532846005278 0009-0009-5137-310X No Islamic Azad University of Takestan دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان