Journal of Islamic Mysticism

fa بررسی و تحلیل تفسیر ابن عربی از عجل بنی اسرائیل A Closer Look at Ibn ʿArabī’s Interpretation of the Golden Calf عرفان عرفان پژوهشي Research یکی از مسائل مورد مناقشۀ فصوص‌الحکم، تفسیر ابن‌عربی از داستان عجل بنی‌اسرائیل است. تفاسیر عرفانی پیش و پس از او بیشتر تأویلی انفسی از عجل ارائه کرده و آن را نفس یا علاقهمندهای نفسانی دانسته‌اند، اما او با باور به تکوینی بودن احکام خداوند، معتقد است خلق جز حقّ را نمی‌پرستند و عبادت عِجل نیز درحقیقت عبادت حقّ است. در بررسی مدّعای ابن‌عربی در تفسیر آیات عجل، به سه پرسش باید پرداخت: (1)آیا تفسیر او از عجل را می‌توان مصداق تفسیر به رأی دانست؟ (2) ابن‌عربی در همۀ آثارش بر تفسیر خود، از واقعۀ عجل در فصوص‌الحکم، پایبند است؟ و(3) آیا باور او به تکوینی بودن حکم خداوند مبنی بر نپرستیدن جز او، صحیح است؟ در پاسخ این سه پرسش باید گفت: (1) بسیاری از این دست ایده‌ها تفسیر نیست تا مصداق «تفسیر به رأی» باشد و ثانیاً تفسیر ما از «تفسیر به ‌رأی» در بررّسی این‌گونه ایده‌ها مهمّ است و از منظری دیگر می‌توان گفت: که اساساً تفسیری  نیست، که مبتنی بر رأی مفسّر نباشد. (2) ابن‌عربی کوششی نکرده تا کتابی در تفسیر آیات قرآن فراهم آورد؛ و آثار او تفسیری رسمی و منسجم از قرآن نیست. بلکه مواجهۀ او با آیات قرآن دو گونه است: گاه چونان مفسّران رسمی، تفسیری ظاهری و گاه تفسیری باطنی مبتنی بر نظریۀ وحدت شخصی وجود، ارائه می‌کند و در مسئلۀ عجل نیز چنین است. (3) باور او به تکوینی بودن احکام قرآن، به نگرش متصوّفه به قرآن بازمی‌گردد و چون قرآن را حقیقتی تکوینی در هستی می‌دانند، طبیعیست که همه یا حدّاقل برخی احکام قرآن را نیز تکوینی تلقی کنند. One of the controversial issues discussed in Ibn ʿArabī’s Fuṣūṣ al-Ḥikam is his interpretation of the Israelites’ worship of the Golden Calf. While most of Sufi Quranic exegeses, both before and after Ibn ʿArabī interpret the Golden Calf as representing the human soul or carnal desires, Ibn ʿArabī takes a different approach. Based on his belief in the takwīnī (existentiating) nature of God’s commands, he argues that people ultimately worship nothing but God. Thus, according to him, the Israelites’ worship of the Golden Calf was, in essence, a form of worshipping God. This interpretation raises three key questions: First, can his interpretation of the Golden Calf be considered an example of arbitrary exegesis? Second, is his interpretation consistent across his other works? And third, is his belief in the existentiating nature of God’s command—that no one other than Him can be worshiped—philosophically justified? In addressing these questions, it is important to note that, firstly, many of the mentioned ideas are not interpretations in the strict sense and, therefore, cannot be classified as cases of arbitrary exegesis. Moreover, a degree of arbitrariness is inherent in any act of interpretation. Secondly, one needs to bear in mind that Ibn ʿArabī never intended to produce a comprehensive and systematic exegesis of the Quran. His engagement with Quranic verses operates on two levels. At times, he offers exoteric interpretations akin to those of traditional exegetes, while at other times, drawing on his monistic ontology, he adopts a deeply esoteric approach—as seen in his interpretation of the worship of the Golden Calf. Finally, Ibn ʿArabī’s belief that the Quranic commandments possess a takwīnī (existentiating) essence is grounded in the broader Sufi perspective. Sufis viewed the Quran as an existential truth that permeates reality, leading them to regard at least some of its rulings as takwīnī in nature. قرآن کریم, تأویل, تفسیر عرفانی, عِجل, ابن‌عربی. Quran, Exegesis, Mystical Interpretation, Golden Calf, Ibn ʿArabī. 103 118 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-75-5&slc_lang=fa&sid=1 Mahmoud Sheikh محمود شیخ ma.sheikh@ut.ac.ir 10031947532846005169 10031947532846005169 Yes University of Tehran دانشگاه تهران Nazanin Jalili نازنین جلیلی njalili@ut.ac.ir 10031947532846005170 10031947532846005170 No University of Tehran دانشگاه تهران