fa راه‌گشایی «جذبه» در سیر استعلایی، بر مبنای منظومه فکری حافظ ادبیات فارسی ادبیات فارسی پژوهشي Research <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">عرفان اسلامی از آغاز شکل</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">گیری و نضج، با تنوّع طرق سلوکی مواجه بود. سالکان به</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">تناسب آبشخورهای معرفتی و تجربه</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">های شهودی، مسلکی را برمی</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">گزیدند و اختلاف در اقوال از اینجا پیش می</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">آمد. در این مقاله کوشش شده است، روش سلوکی حافظ بر پایۀ &laquo;جذبه&raquo; و &laquo;عنایت&raquo; نقل و تحلیل شود. تحقیقِ پیش رو، مطالعه</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">ای نظری است که به شیوۀ پژوهش توصیفی-تحلیلی انجام شده است که محدوده و جامعه آماری مورد مطالعه، دیوان حافظ است. یافته</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">های تحقیق نشان می</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">دهد، حافظ در سیر کمالی خود، بیشترین تکیه را به لطف و دستگیری معشوق دارد که از آن به &laquo;عنایت&raquo; و مترادف</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">های آن یاد می‌کند حافظ در سلوک عاشقانۀ خود، راه</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">گشاییِ مجاهده را نادیده نمی‌گیرد؛ امّا تلاش دارد مراحل استکمالی قرب را به همراهی &laquo;لطف&raquo; طیّ نماید. بر اساس داده</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">های تحقیق می</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">توان نتیجه گرفت که در نگاه حافظ سلوک مبتنی بر مجاهدات و ریاضات، بدون بهره</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">مندی از افاضۀ فیّاض علی الاطلاق، وافی به مقصود نیست. مضاف بر آن، حافظ در جهان باقی نیز نگاه رجایی را عامل نجات می</span></span><span style="font-size:11.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">داند.</span></span> <span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Islamic mysticism, from its inception and maturation, has encountered diverse paths of spiritual wayfaring. Seekers would choose their method according to their epistemological foundations and intuitive experiences, which led to differences in doctrine. This article attempts to analyze and explicate Hafez&#39;s spiritual methodology based on &quot;divine attraction&quot; (jadhbah) and &quot;providential grace&quot; (ʿināyat). The present investigation is a theoretical study conducted through descriptive-analytical research methods, with Hafez&#39;s Divan as its scope and statistical population. Research findings indicate that in his journey toward spiritual perfection, Hafez places greatest emphasis on the benevolence and support of the Beloved, which he refers to as &quot;providential grace&quot; and its synonyms. While Hafez does not overlook the importance of spiritual effort in his amorous wayfaring, he strives to traverse the perfecting stages of divine proximity accompanied by &quot;grace.&quot; Based on the research data, one can conclude that in Hafez&#39;s view, a spiritual path predicated solely on ascetic struggles and austerities, without benefiting from the effusion of the Absolute Benefactor, is insufficient to achieve its purpose. Furthermore, Hafez considers hopeful expectation as the factor of salvation in the eternal realm as well.</span></span> حافظ, عرفان اسلامی, سیر کمالی, جذبه و عنایت. Hafez, Islamic mysticism, spiritual journey, divine attraction, providential grace. 165 181 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-640-2&slc_lang=fa&sid=1 ALI Eynalilou علی عین‌علیلو alieynalilou@yahoo.com 10031947532846005247 10031947532846005247 Yes Islamic Azad University of Rudehen دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن