Journal of Islamic Mysticism

fa بررسی محتوایی منتخب قصه‌های عرفانی منظوم در ادب فارسی در اشعار شاعران عارف قرن هشتم تا یازدهم A content analysis of selected mystical stories in Persian literature in the poems of mystic poets from the 8th to the 11th century. ادبیات فارسی ادبیات فارسی پژوهشي Research بیان‌ناپذیری، از شاخصه‌های مهم زبان نمادین عرفان است و بیان اسرار شهودی و تجربیات عرفانی در ادبیات فارسی از طرق مختلف، بهویژه از طریق قصههای عرفانی منظوم صورت پذیرفته است. پرداختن به قصههای عرفانی پس از قرن هفتم -که عرفان شکل و قوام یافته و اوج درخشش خود را پشت سر نهاده و مبانی نظری آن تدوین شده- اهمیت خاصی دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل محتوایی منتخب قصههای منظوم عرفانی در شعر شعرای عارف و شاخص در قلمروی زمانی قرون هشتم تا یازدهم هجری است. سؤالات پژوهش حاضر عبارتند از: 1- آیا قصههای عرفانی علاوه بر داشتن ویژگیهای مشترک با قصههای کهن، دارای ویژگیهای منحصر و مختص به خود هستند؟ 2- آیا شاعران قرن هشتم تا قرن یازدهم در خلق قصههای عرفانی، صرفاً مقلد شعرای پیش از خود بودهاند یا در این زمینه مبتکر بودهاند؟ این پژوهش از نوع کیفی است که با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از روش تحلیل محتوا و بهرهگیری از منابع کتابخانهای به انجام رسیده است. یافته‌ها نشان میدهد که در این دوران، شاهد عمومی شدن عرفان و ورود عرفان ابنعربی به عرفان خراسان هستیم و ارتزاق شاعران عارف این دوره از شعرای پیش از خود، آن‌ها را به مقلدان صرف بدل ننموده و با زاویه‌ و منظر شخصی و ابتکاری نسبت به اصطلاحات عرفانی، دامنه تعاریف آنها را توسیع نموده‌اند. در برخی موارد نیز، قصه‌ها، از شهودات و تجربیات عرفانی شاعر سرچشمه گرفته و ساخته و پرداخته شده‌اند. در برخی موارد اندک، قصه‌ها، دارای استدلال سست بوده و بهشکلی عامیانه بیان شده‌اند. بهکارگیری تمثیل عرفانی، سبک قصه در قصه و سمبلهای عرفانی با هدف عمومی نمودن عرفان، از دیگر مشخصات قصص عرفانی منظوم این دوران است. همچنین در این دوران در آثار برخی شاعران مانند: امیر خسرو، جامی، شیخ بهایی، وحشی و دیگران قصههای مشترک و تکراری بهندرت بهچشم میخورد و این شاعران غالباً خود، نتیجهی داستان را در اثنای قصه بیان نکرده و نتیجهگیری را بهعهده مخاطب میگذارند، اما برخی شعرای دیگر مانند شیخ بهایی و در برخی موارد عماد فقیه بر خلاف این شاعران عمل کردهاند.   Inexpressibility is one of the important characteristics of the symbolic language of mysticism, and the expression of intuitive secrets and mystical experiences in Persian literature has been done in various ways, especially through poetic poetic stories. Dealing with mystical stories after the 7th century - when mysticism was shaped and consolidated and passed its peak of brilliance and its theoretical foundations were formulated - is of particular importance. The purpose of the present research is to examine and analyze the selected content of mystical poems in the poetry of prominent mystic poets in the time domain of the 8th to 11th centuries of Hijri. The questions of the present research are: 1- Do mystical stories, in addition to having common features with ancient stories, have unique and specific features? 2- Were the poets of the eighth century until the beginning of the twelfth century, in creating mystical stories, merely imitators of the poets before them or were they innovative in this field? This research is of a qualitative type, which has been carried out with the analytical descriptive method, using the content analysis method and the use of library resources. The findings show that in this era, we are witnessing the popularization of mysticism and the entry of Ibn-Arabi's mysticism into the mysticism of Khorasan, and the mystic poets of this period did not turn them into mere imitators, but with a personal angle and perspective. In an innovative approach to mystical terms, they have expanded the scope of their definitions. In some cases, the stories originated from the intuitions and mystical experiences of the poet and were made and elaborated. In some few cases, the stories have weak arguments and are expressed in a vernacular manner. The use of mystical allegory, the style of the story within the story, and mystical symbols with the aim of popularizing mysticism are other characteristics of mystical stories written in this era. Also, in this period, in the works of some poets such as: Amir Khosrow, Jami, Sheikh Bahai, Vahshi and others, common and repetitive stories are rarely seen, and these poets often write the outcome of the story during the story. They did not express and leave the conclusions to the audience, but some other poets such as Sheikh Bahai and in some cases Imad Faqih have acted contrary to these poets.   قصه, عرفان, تصوف, قصه‌های عرفانی, روایت منظوم. Tales, mysticism, Sufism, mystical stories, poetic narration. 133 155 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-251-1&slc_lang=fa&sid=1 hossein ghasemi حسین قاسمی ho.ghasemi1356@gmail.com 10031947532846004801 10031947532846004801 No PhD student in Persian Language and Literature Department , Yadegar-e-Imam Khomeini (RAH) Shahre Rey Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره)شهرری roya ahmad amraji رویا احمد امرجی royaamraji@iausr.ac.ir 10031947532846004802 10031947532846004802 No Yadegar-e-Imam Khomeini (RAH) Shahre Rey Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره)شهرری khorshid noroozi خورشید نوروزی khorshidnoroozi@isusr.ac.ir 10031947532846004803 10031947532846004803 Yes Yadegar-e-Imam Khomeini (RAH) Shahre Rey Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره)شهرری