fa ارزیابی رویکرد عارفان در معنای توبه و مراتب سلوکی آن با سنجه قرآن و حدیث عرفان عرفان پژوهشي Research <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:14.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" badr="" style="font-family:">این پژوهش بر آن است تا به روش اسنادی ـ تحلیلی، اصلی&shy;ترین مباحث مرتبط با مقوله توبه را از دیدگاه آموزه&shy;های دینی و همچنین اهل معرفت، بررسی کرده و در نهایت، میزان هماهنگی دیدگاه عارفان با شریعت را در این ساحت، بسنجد. در نگاه قرآن و حدیث و در نگاه عارفان، اصل &laquo;بازگشت به خداوند&raquo; در مفهوم&shy;شناسی توبه و هویت آن، اخذ شده است. از سوی دیگر، عارفان به پیروی از قرآن و حدیث و هم&shy;سو با شریعت بر این باورند که توبه هم مانند بسیاری دیگر از مفاهیم دینی، یک حقیقت تشکیکی است؛ بنابراین روح معنای توبه، یعنی همان بازگشت به خداوند را در همه سطوحِ مترتّب بر هم آن می&shy;توان مشاهده کرد. هر انسانی در هر مرتبه&shy;ای هم که باشد نیازمند به بازگشت به حق متعال است، پس توبه به تعداد مراتب گوناگون انسان&shy;ها، دارای مراتب است. همچنین شواهد گوناگونی از آموزه&shy;های دینی وجود دارد که بر این مطلب تأکید دارند که توبه، در نهایی&shy;ترین مراتب خود، به توبه از ما سوی الله می&shy;انجامد. عارفان نیز با ارائه بهترین تحلیل&shy;ها از این آموزه دینی، اثبات کرده&shy;اند که متعالی&shy;ترین مرتبه توبه، توبه از هر چه جز خدا است.</span></span></span> <span style="font-size:14.0pt"><span style="line-height:115%"><span cambria="" style="font-family:">This essay deals with &ldquo;repentance&rdquo; (<i>Tawba</i>). By analyzing the resources and compering the religious point of view with mystics&rsquo; perspectives, this essay wants to explain the main aspects of this issue as well as wants to assess the coherency of mystics&rsquo; point of view to religious law.&nbsp; According to Quran and prophetic traditions the term &ldquo;repentance&rdquo;, by its nature and concept means &ldquo;returning to God&rdquo;. This is acknowledged by mystics, too. &nbsp;Mystics, following the Quran and prophetic tradition, on the other hand, also believe that repentance like many other religious concepts is a reality by variety of degrees. &nbsp;Thus, the returning to God can be seen at all degrees of repentance and, so, every human being, at any degree needs to return to the Real. &nbsp;Therefore, according to human being&rsquo;s degrees the repentance has degrees. There are, also, evidences that show that repentance, in its ultimate level is &ldquo;returning from what is other than God to God&rdquo;. &nbsp;Providing the best explanation of these religious teachings, mystics asserted that the highest level of repentance is not but returning from everything to the almighty God.</span></span></span> توبه, عرفان عملی, احادیث عرفانی, آیات عرفانی. Repentance, Practical mysticism, Mystical tradition, Mystical Quranic Signs. 223 243 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-483-6&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Miri محمد میری m.miri57@ut.ac.ir 10031947532846004808 10031947532846004808 Yes University of Tehran دانشگاه تهران