fa تحلیل مسألۀ اختلاف ادیان در منظر إبن‌عربی و مولوی براساس رویکرد بینامتنیت ادبیات فارسی ادبیات فارسی پژوهشي Research هدف اصلی در این پژوهش مقایسۀ عقیدۀ إبن‌عربی و مولوی دربارۀ مسألۀ اختلاف ادیان باتوجه به فصل 66 کتاب <em>فتوحات مکیه</em> إبن‌عربی با عنوان &laquo;در معرفت سرّ شریعت، ظاهراً و باطناً، و در معرفت آن اسم الهی که شریعت را به وجود آورده‌است&raquo; و داستان &laquo;آن پادشاه جهود که نصرانیان را می‌کشت&raquo; براساس رویکرد بینامتنیت بوده‌است. بینامتنیت نه تنها در ساختار و پیرنگ داستان‌ها بلکه در اندیشه و محتوای متون نیز می‌تواند وجود داشته باشد. ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت و اسلام) ریشه‌ای سامی دارند؛ در طول تاریخ نیز با یکدیگر امتزاج داشته‌اند. إبن‌عربی و مولوی نیز معاصر یکدیگرند و احتمال تأثیرپذیری مولوی از إبن‌عربی قابل تأمل است، بنابراین وجود رابطۀ بینامتنیت در این متون، در سطح اندیشه و محتوا امکان‌پذیر است. برای نیل به این منظور روایت إبن‌عربی برای تبیین مسألۀ اختلاف ادیان با روایت مولوی برای بیان همین مضمون مقایسه شد. براساس این پژوهش می‌توان گفت إبن‌عربی و مولوی در مسألۀ اختلاف ادیان با هم، هم‌عقیده هستند. هر دو معتقدند ادیان در اصل و اساس یکی هستند و اختلافی ندارند و اگر اختلافی در ادیان به چشم می‌خورد تنها در صورت و ظاهر امر است. آن‌ها اختلاف ادیان و تفرقه‌افکنی در میان امّت را نتیجۀ ظلم افراد منفعت‌طلب می‌دانند. The main purpose of this study is to compare the beliefs of Ibn Arabi and Rumi on the issue of religious differences according to Chapter 66 of the book of <em>the conquests of Mecca</em> by Ibn Arabi entitled &quot; In the knowledge of the secret of the law, outwardly and inwardly, and in the knowledge of the divine name which created the law &quot; and the story &quot;The king of the Jews who killed the Christians is clear&quot; was based on the intertextual approach. Intertextuality can exist not only in the structure and plot of stories but also in the thought and content of texts. The Abrahamic religions (Judaism, Christianity, and Islam) have Semitic roots; they have been mixed together throughout history. Ibn Arabi and Rumi are also contemporaries of each other and the possibility of Rumi being influenced by Ibn Arabi is worth considering, therefore, the existence of intertextuality in these texts is possible at the level of thought and content. In order to achieve this, the narration of Ibn Arabi to explain the issue of differences of religions was compared with the narration of Rumi to express the same theme. This research can be said that Ibn Arabi and Rumi are of the same opinion on the issue of religious differences. Both believe that religions are in principle and do not differ, and if one is seen in religions, it is only in form and appearance. They consider the differences of religions and divisions among the ummah as the result of the oppression of the utilitarians. بینامتنیت, اختلاف ادیان, إبن‌عربی, مولوی, فتوحات مکیه, مثنوی Intertextuality, Religious differences, Ibn Arabi, Rumi, Conquests of Mecca, Masnavi 173 196 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-1435-1&slc_lang=fa&sid=1 Bahare Refahi بهاره رفاهی refahibahare@gmail.com 10031947532846004943 10031947532846004943 Yes university of Guilan دانشگاه گیلان Ali Safayi علی صفایی سنگری safayi.ali@gmail.com 10031947532846004944 10031947532846004944 No university of Guilan دانشگاه گیلان