fa فلسفه معاد و صیرورت الی الله در اندیشه ابن عربی ادیان و عرفان ادیان و عرفان پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><b><i><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:IRLotus">مسئله</span></span></span></i></b><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:IRLotus"> معاد در اندیشه محی‌الدین ابن‌عربی، همواره یکی از چالش‌برانگیزترین مباحث عرفان نظری بوده است؛ به‌ویژه از آن رو که پیوند آن با نظریه وحدت وجود، پرسش‌هایی درباره نسبت وحدت و کثرت، معاد جسمانی، اختیار انسان و تفسیر آیات قرآنی پدید آورده است. این پژوهش با رویکردی <b><i>تحلیلی ـ انتقادی </i></b>و با تکیه بر متون اصلی ابن‌عربی، می‌کوشد نشان دهد که مفهوم &laquo;صیرورت&raquo; کلید فهم منسجم معاد در نظام فکری اوست. <b><i>یافته‌های پژوهش</i></b> نشان می‌دهد که صیرورت در اندیشه ابن‌عربی، اصل بنیادینی است که از طریق آن، سازوکار تجلّی و تعیّن، نسبت نفس انسانی با مراتب وجود، فرآیند معرفت شهودی و نهایتاً معاد تبیین می‌شود. در این چارچوب، معاد نه امری گسسته از آفرینش، بلکه استمرار و کمال صیرورت وجودی انسان و عالم است. تحلیل نظریه اعیان ثابته و مراتب تجلّی نشان می‌دهد که ابن‌عربی با حفظ ثبات ذات الهی، پویایی عالم و کثرت مظاهر را در قالب ساختاری دایره‌وار تفسیر می‌کند. همچنین، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که ابن‌عربی با تکیه بر عالم خیال، قرائتی متمایز از معاد جسمانی ارائه می‌دهد که در آن، بدن قیامتی به‌صورت بدنی مثالی و متناسب با مرتبه وجودی نفس تحقق می‌یابد. این تفسیر، ضمن وفاداری به نصوص قرآنی، امکان جمع میان معاد جسمانی و منطق وحدت وجود را فراهم می‌سازد. در نهایت، صیرورت در معرفت‌شناسی ذوقی ابن‌عربی نشان می‌دهد که آگاهی از معاد، تابع تحول وجودی انسان است و معاد به‌مثابه حقیقتی مکشوف در سلوک انسانی فهم می‌شود. این پژوهش <b><i>نتیجه</i></b> می‌گیرد که مفهوم صیرورت، افقی منسجم و پویا برای فهم معاد در عرفان ابن‌عربی فراهم می‌آورد و می‌تواند مبنایی نظری برای بازاندیشی معاد در مطالعات قرآنی، عرفانی و فلسفی معاصر باشد.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <p data-end="2348" data-start="1618">The question of resurrection (<em data-end="1671" data-start="1664">maʿād</em>) in the thought of Muḥyī al-Dīn Ibn ʿArabi constitutes one of the most challenging issues in theoretical mysticism, primarily due to its close connection with the doctrine of the Unity of Being (<em data-end="1884" data-start="1867">waḥdat al-wujūd</em>). This connection raises fundamental questions concerning the relationship between unity and multiplicity, the nature of bodily resurrection, human free will, and the interpretation of Qurʾanic verses. Adopting an analytical&ndash;critical approach and relying on Ibn ʿArabi&rsquo;s primary works, this study argues that the concept of &ldquo;becoming&rdquo; (<em data-end="2231" data-start="2221">ṣayrūrat</em>) functions as the central axis and key to a coherent understanding of resurrection within his intellectual system.</p> <p data-end="2928" data-start="2350">The findings demonstrate that becoming, in Ibn ʿArabi&rsquo;s ontology, operates as a foundational principle through which the mechanisms of manifestation (<em data-end="2509" data-start="2500">tajallī</em>) and determination (<em data-end="2540" data-start="2530">taʿayyun</em>), the relationship between the human soul and the levels of existence, the process of intuitive knowledge, and ultimately the realization of resurrection are explained. Within this framework, resurrection is not conceived as a reality detached from creation, but rather as the continuation, perfection, and completion of the existential becoming of both the human being and the cosmos.</p> <p data-end="3840" data-start="2930">An examination of the theory of immutable entities (<em data-end="2997" data-start="2982">aʿyān thābita</em>) and the degrees of manifestation reveals that Ibn ʿArabi, while maintaining the immutability of the Divine Essence, interprets the dynamism of the world and the multiplicity of manifestations within a circular and non-linear structure. Moreover, his emphasis on the imaginal world (<em data-end="3298" data-start="3281">ʿālam al-khayāl</em>) enables a distinctive interpretation of bodily resurrection, according to which the resurrected body appears as an imaginal body proportionate to the existential rank of the soul. This interpretation remains faithful to Qurʾanic texts while reconciling bodily resurrection with the logic of the Unity of Being. Finally, becoming in Ibn ʿArabi&rsquo;s experiential epistemology indicates that awareness of resurrection depends upon the existential transformation of the human being and is understood as a truth unveiled through mystical wayfaring.</p> صیرورت, معاد, ابن‌عربی, وحدت وجود, تجلّی, خیال, معرفت شهودی Becoming, Resurrection, Ibn ʿArabi, Unity of Being, Manifestation, Imagination, Intuitive Knowledge 0 0 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-1841-1&slc_lang=fa&sid=1 isa alizadeh عیسی علیزاده منامن i_ealizadeh1989@cfu.ac.ir 10031947532846005430 10031947532846005430 Yes Department of Islamic Studies, Farhangian University, Tehran, Iran گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. صونیا زارع بازقلعه s.zare@cfu.ac.ir 10031947532846005431 10031947532846005431 No گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.